Transport (łac. transportare przenieść; przewieźć) – przemieszczanie ludzi, ładunków (przedmiot transportu) w przestrzeni przy wykorzystaniu odpowiednich środków (środków transportu). Potrzeby transportowe należą do grupy potrzeb wtórnych człowieka i są związane z faktem różnego rozmieszczenia przestrzennego zasobów, skupisk ludzkich i miejsc pracy. Transport towarzyszył ludzkości od samych początków rozwoju cywilizacji. Jest to, obok łączności, dział gospodarki, które zwiększają użyteczność dóbr poprzez ich przemieszczanie w przestrzeni. Transport jest ściśle powiązany z pozostałymi działami gospodarki. Jego rozwój warunkuje ich rozwój i odwrotnie – gorszy rozwój gospodarki lub transportu wiąże się z pogorszeniem sytuacji odpowiednio w transporcie i gospodarce[1][2]. W połączeniu z logistyką oraz spedycją, transport wchodzi w skład branży TSL (transport-spedycja-logistyka).
Spis treści |
Klasyfikacje transportu
Z punktu widzenia ekonomii transport polega na odpłatnym świadczeniu usług, których rezultatem jest najczęściej przemieszczenie osób i ładunków. Stąd też bierze się podstawowy podział transportu na transport pasażerski (komunikację) i transport towarowy (ładunków)[1].
Inna często stosowana klasyfikacja transportu obejmuje podział ze względu na środowisko, w którym dany rodzaj transportu się odbywa[3]. Obejmuje ona:
- transport powietrzny (lotniczy) oraz
- transport powierzchniowy, w skład którego wchodzą:
-
- transport lądowy
- transport wodny
Transport lądowy można podzielić dalej na:
Inny sposób podziału transportu lądowego obejmuje:
- transport podziemny (np. metro)
- transport naziemny
- transport nadziemny
Transport wodny można podzielić dalej na:
- transport śródlądowy
- transport morski (bliski oraz daleki)
Dodatkowo wyróżnić można transport mieszany, czyli odbywający się więcej, niż jedną gałęzią transportu. W transporcie mieszanym wyróżnić można:
Z kolei pojęcie transport współmodalny oznacza transport realizowany w zgodzie z europejską polityką współmodalności.
Określenie transport używane jest również odnośnie przesyłu informacji i energii, choć nie jest w pełnym znaczeniu transportem.
Funkcje transportu
Rozróżnia się podział funkcji transportu na pierwotne i wtórne. Do funkcji pierwotnych należą funkcje przewozowe i związane z tym funkcje przeładunkowe. Do funkcji wtórnych zalicza się przede wszystkim funkcję zabezpieczania dróg (czyli budowy i utrzymania dróg) jak również funkcję odpowiedzialności.
Wpływ na środowisko
Transport należy do sektorów gospodarki o najbardziej szkodliwym wpływie na środowisko naturalne i zdrowie. Przykładowo w 2005 roku w UE-27 sektor ten był odpowiedzialny za wygenerowanie 19% dwutlenku węgla (około 984 megaton)[4]. Dlatego też Unia Europejska w ramach polityki zrównoważonego rozwoju transportu podejmuje skoordynowane działania na rzecz ograniczenia tego szkodliwego wpływu poprzez integrację polityki transportowej z polityką ekologiczną. Efektem tych działań jest m.in.: zaostrzanie norm dotyczących emisji spalin, promocja alternatywnych źródeł energii (biopaliwa, CNG, LPG), oraz promocja środków transportu o mniejszym stopniu zużycia paliwa na tonę przewożonego ładunku (np. transport multimodalny, transport współmodalny, transport wodny śródlądowy).
Zobacz też
- Historia: transport i podróże w I Rzeczypospolitej, Muzeum Transportu w Bratysławie
- Organizacja i ekonomika transportu: ekonomika transportu, koszty transportu, giełda transportowa
- Optymalizacja w transporcie: problem najkrótszej ścieżki, problem komiwojażera, problem chińskiego listonosza, problem marszrutyzacji, problem transportowy
- Terminologia: system transportowy, środki transportu, infrastruktura
- Inne: inżynieria transportowa, zarządzanie taborem
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Włodzimierz Rydzkowski (red.), Krystyna Wojewódzka-Król (red.), aut: Henryk Babis [et al.]: Transport. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008, s. 1. ISBN 9788301142605.
- ↑ Wykres ukazujący powiązanie Produktu Krajowego Brutto krajów UE-25 z transportem ładunków i pasażerów na przestrzeni lat 1995-2005 w "Glen Campbell. . „Statistical books”, s. 3 (2007-08-28). Eurostat. ISSN (ang.)."
- ↑ Jacek Żak: Transport. W: Danuta Kisperska-Moroń, Stanisław Krzyżaniak (red.): Logistyka. Poznań: ILiM, 2009, ss. 142-144, seria: Biblioteka Logistyka. ISBN 978-83-87344-09-2.
- ↑ Europejska Agencja ds. Środowiska Naturalnego: Energy and environment report 2008. 2008, s. 17. ISBN 978-92-9167-980-5.